TÌNH NGƯỜI SAU DƯ CHẤN - BÚT KÝ TỪ KUMAMOTO

Thiên An (bientap@vietnamjapantoday.com)

Hơn hai tuần sau trận động đất, Kumamoto đang từng bước trở lại với nhịp sống thường ngày. Nhưng phía sau những con đường đã thông, những cửa hàng đã mở cửa và những cánh đồng lại có người làm việc, vẫn còn đó những căn nhà hư hỏng, những khu dân cư chưa có nước sạch và những câu chuyện về tình người mà có lẽ phải đến trong hoạn nạn mới cảm nhận hết được.

Sáng 15/8/2026, đoàn công tác của Liên hiệp hội Người Việt Nam tại Nhật Bản rời sân bay Narita, bắt đầu hành trình đến Kumamoto.Hơn hai tuần trước đó, cái tên Kumamoto liên tục xuất hiện trong những bản tin về động đất. Qua điện thoại, chúng tôi đã nhìn thấy những mái nhà đổ xuống, những bức tường nứt gãy, những khu dân cư mất điện, mất nước và những lời nhắn hỏi thăm nhau trên các nhóm cộng đồng. Cũng qua những màn hình nhỏ ấy là hình ảnh các tình nguyện viên người Việt chở từng thùng nước, từng bao gạo, mì ăn liền và nhu yếu phẩm đến những khu vực bị ảnh hưởng. Nhưng phải đến khi trực tiếp đặt chân xuống vùng đất này, những câu chuyện ấy mới trở nên gần và thật hơn.

Khoảng 9 giờ 30 phút, máy bay hạ cánh xuống sân bay Kumamoto. Đón đoàn là anh T., Ủy viên Ban Chấp hành Hội Người Việt Nam tại Kumamoto. Sau những lời chào hỏi ngắn, chúng tôi lên xe và bắt đầu một ngày đi qua những khu vực chịu ảnh hưởng của trận động đất. Nhìn từ cửa kính ô tô, Kumamoto hôm ấy đã khá bình thường. Xe cộ đi lại trên đường, cửa hàng mở cửa, người dân trở lại công việc. Nếu chỉ đi ngang qua, có lẽ rất khó hình dung nơi đây vừa trải qua một trận động đất lớn. Nhưng càng đi sâu vào những khu vực chịu ảnh hưởng, dấu vết của thiên tai càng hiện rõ: những mái nhà phủ bạt, những bức tường nứt, những công trình được rào lại để chờ sửa chữa.

Trên đường, đoàn ghé qua khu vực AEON MALL Kumamoto tại thị trấn Kashima. Đây là một trong những công trình chịu thiệt hại đáng kể trong trận động đất. Một trung tâm thương mại vốn đông đúc, quen thuộc với đời sống thường ngày giờ mang trên mình những dấu vết của rung chấn. Đứng trước những hư hỏng ấy, chúng tôi cảm nhận rõ hơn sức mạnh của thiên nhiên và sự mong manh của những điều vốn vẫn được xem là ổn định trong cuộc sống.

Khu thương mại AEON MALL KUMAMOTO tại thị trấn Kashima (Kumamoto) thiệt hại nặng sau trận động đất. Ảnh: Thiên An

Đoàn đến thăm hỏi và chia buồn với gia đình bạn Mạnh, một lao động trẻ người Việt không may qua đời trong vụ tai nạn giao thông ngày 13/8/2026. Điều khiến mọi người càng xúc động là trước đó, Mạnh đã tham gia các hoạt động tình nguyện hỗ trợ bà con sau động đất. Chỉ vài ngày trước, em còn cùng mọi người đi trên những chuyến xe mang nước và nhu yếu phẩm đến các khu dân cư. Hai ngày sau tai nạn, chúng tôi đến thắp cho em một nén hương. Trong căn phòng nhỏ, trước di ảnh của một người trẻ tuổi, những câu chuyện về cứu trợ và động đất bỗng trở nên rất khác. Thiên tai đã qua những ngày khốc liệt nhất, nhưng những người tham gia giúp đỡ cộng đồng vẫn tiếp tục đi lại trên những cung đường, vẫn làm việc, vẫn đối mặt với những rủi ro của cuộc sống. Sự ra đi của Mạnh là một mất mát lớn đối với gia đình, bạn bè và những người đã từng cùng em tham gia các hoạt động thiện nguyện. Chúng tôi rời đi với một cảm giác khó diễn tả. Trong những ngày khó khăn nhất của Kumamoto, đã có rất nhiều người trẻ như Mạnh âm thầm góp sức. Có thể người nhận một thùng nước không biết tên người mang đến, nhưng sự tử tế ấy chắc chắn sẽ còn được nhớ.

Đoàn công tác của Liên hiệp hội người Việt Nam tại Nhật Bản thăm hỏi, động viên gia đình bạn N.S.M - tình nguyện viên cộng đồng bị tai nạn mất ngày 13/8/2026. Ảnh: VUAJ

Sau đó, đoàn đến một khu chung cư nơi có khoảng 50 lao động Việt Nam đang sinh sống. Hơn hai tuần sau động đất, phần lớn các hoạt động đã dần trở lại bình thường. Mọi người bắt đầu đi làm, xe cộ lại ra vào khu nhà, cuộc sống tiếp tục với những công việc thường ngày. Tuy nhiên, nước sạch vẫn chưa được khôi phục đầy đủ. Ở một đất nước có hệ thống hạ tầng hiện đại như Nhật Bản, có lẽ bình thường rất ít người phải nghĩ đến chuyện nước từ vòi có chảy hay không. Nhưng sau động đất, nước lại trở thành thứ quý giá nhất. Nước uống, nước nấu ăn, nước để tắm giặt và vệ sinh đều phải tính toán từng ngày. Tuy gương mặt vẫn còn nét âu lo, nhưng ai cũng thể hiện sự tích cực, vui vẻ.

Các tình nguyện viên và bà con mỗi người một tay, người mang bếp gas du lịch, người mang theo bát đũa, người cầm theo các món ăn đã tự nấu tới để “góp chung” cho bữa ăn tập thể. Không bàn ghế, chỉ cần một khu đất trống là đủ để chúng tôi có một không gian Việt Nam giữa Kumamoto: đủ cả phở, bún, nem rán truyền thống, và quan trọng hơn cả là những tiếng cười vui, những cái nhìn lạc quan đã trở lại.

Bữa ăn "dã chiến" nhưng đầy tình đồng bào, đồng hương sau những ngày khó khăn bởi trận động đất tại Kumamoto. Ảnh: VUAJ

Sau bữa trưa, đoàn di chuyển tới một khu nhà ký túc công ty, nơi có một nhóm người Việt Nam đang sinh sống. Tại đây, chúng tôi gặp chị Nguyễn Thị Hà, hiện làm nông nghiệp tại thành phố Uto. Chị sang Nhật đã 5 năm và đang sống cùng 5 chị em khác, công việc chủ yếu là trồng cà chua và dưa lưới. Đây là lần đầu tiên trong năm năm ở Nhật chị trải qua một trận động đất lớn đến như vậy. Chị Hà kể về những ngày đầu sau động đất, khi mọi sinh hoạt bị đảo lộn và mọi người phải tìm nước từ nhiều nguồn khác nhau. Tuy nhiên, điều khiến chúng tôi ấn tượng lại là sự bình thản và lạc quan của chị. Sau hơn hai tuần, mọi người đã dần thích nghi với những bất tiện còn lại. Người có xe hỗ trợ người không có xe, ai biết nơi phát nước thì báo cho người khác, những thùng nước được chia sẻ với nhau trong khu nhà. Không có những lời than phiền dài. Họ chỉ kể về những gì đã xảy ra rồi lại nói đến chuyện đi làm, chuyện mùa cà chua, chuyện cuộc sống sắp tới. Có lẽ đó cũng là một biểu hiện rất rõ của sự kiên cường: không phải không lo sợ hay không khó khăn, mà là sau những biến cố vẫn tìm cách sắp xếp lại cuộc sống và tiếp tục công việc của mình.

Tuy nước sạch vẫn đang thiếu, nhưng chị Nguyễn Thị Hà vẫn lạc quan vì có sự hỗ trợ từ nhiều ban ngành, đoàn thể cả Việt Nam và Nhật Bản. Ảnh: Thiên An

Trong suốt hành trình, câu chuyện về nước xuất hiện gần như ở mọi nơi chúng tôi đến. Và từ những thùng nước ấy, chúng tôi dần hiểu hơn về những gì cộng đồng người Việt tại Kumamoto đã làm trong những ngày đầu sau động đất. Ngay khi thiên tai xảy ra, các cơ quan đại diện Việt Nam tại Nhật Bản đã khẩn trương nắm bắt tình hình công dân, phối hợp với chính quyền địa phương, doanh nghiệp, nghiệp đoàn và các tổ chức cộng đồng để hỗ trợ những trường hợp bị ảnh hưởng. Cán bộ cơ quan đại diện trực tiếp xuống địa bàn, thăm hỏi người bị thương, hỗ trợ các trường hợp gặp khó khăn và duy trì liên lạc với cộng đồng. Tại Kumamoto, Hội Người Việt Nam tại địa phương cũng gần như ngay lập tức trở thành một đầu mối cứu trợ. Thông tin từ các khu vực liên tục được gửi về: nơi nào mất nước, nơi nào có nhiều lao động Việt Nam, ai đang cần nhu yếu phẩm, khu vực nào chưa có người tiếp cận. Từ đó, các nhóm tình nguyện được chia nhau đi mua hàng, đóng gói, vận chuyển và tiếp tế. Những người có điều kiện góp tiền, người có xe góp xe, người có thời gian góp sức.Có những chuyến xe đi từ sáng đến tối. Có nơi phải quay lại nhiều lần vì một chuyến nước không thể đủ cho hàng chục người. Hàng chục tình nguyện viên thay nhau lái xe, khuân hàng, tìm kiếm địa chỉ và kết nối thông tin. 

Các tình nguyện viên tại Kumamoto phân phối nhu yếu phẩm thiết yếu để hỗ trợ bà con. Ảnh: Thiên An

Không phải tất cả những chuyến đi ấy đều được chụp ảnh. Cũng không phải ai tham gia cũng được nhắc tên. Nhưng hàng trăm lượt đi lớn nhỏ đã tạo thành một mạng lưới hỗ trợ rất thực tế trong thời điểm mà nhiều người đang cần sự giúp đỡ nhất. Trong những người chúng tôi gặp, chị Đỗ Thị Xuân Hoa, Phó Chủ tịch Hội Người Việt Nam tại Kumamoto, để lại một ấn tượng sâu sắc. Chị kể về những ngày đầu gần như liên tục nhận điện thoại và tin nhắn. Chỗ này thiếu nước, chỗ kia cần thực phẩm; một nhóm lao động chưa biết phải đi đâu, một khu nhà có nhiều người nhưng chưa có phương tiện đi nhận hàng. Rồi cứ thế, những chuyến xe lên đường. Điều đáng quý nhất có lẽ không nằm ở số hàng hóa đã được trao đi, mà ở sự bền bỉ của những người làm công tác cộng đồng.

Các tình nguyện viên tại Kumamoto khẩn trương chuyển nước, nhu yếu phẩm tới các khu vực bị ảnh hưởng. Ảnh: Hội người Việt Nam tại Kumamoto

Trong một vài ngày đầu, người ta có thể hành động bằng sự xúc động và nhiệt tình. Nhưng khi thiên tai kéo dài sang tuần thứ hai, khi nhiều người đã trở lại với công việc và sự chú ý của xã hội dần chuyển sang những câu chuyện khác, những vấn đề rất cụ thể của người dân vẫn còn đó. Nước vẫn phải được chở đến. Người lao động vẫn cần được hỏi thăm. Những căn nhà hư hỏng vẫn cần được kiểm tra. Người mất việc hoặc giảm giờ làm vẫn cần được hỗ trợ. Công việc cộng đồng lúc ấy không còn nằm ở những lời kêu gọi lớn, mà ở sự kiên trì với từng việc nhỏ.

Chị Lê Thị Trâm - Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Kumamoto (thứ hai bên trái) và chị Đỗ Thị Xuân Hoa, Phó chủ tịch Hội người Việt Nam tại Kumamoto (thứ hai bên phải) là những nhân tố chủ chốt trong "chiến dịch" hỗ trợ cộng đồng sau động đất tại Kumamoto. Ảnh: VUAJ

Tiếp đó, đoàn đã trao tặng Giấy khen tới các tình nguyện viên đã tham gia hỗ trợ cộng đồng trong những ngày vừa qua. Nhìn những gương mặt có mặt hôm ấy, tôi nghĩ rằng khó có một con số hay một tấm giấy khen nào có thể phản ánh đầy đủ công sức của họ. Đằng sau đó là những giờ lái xe, những ngày nghỉ được dành cho công việc thiện nguyện, những thùng hàng được khuân dưới cái nóng mùa hè Kyushu và vô số cuộc điện thoại để tìm đến đúng người đang cần giúp đỡ. Có một điều khiến chúng tôi đặc biệt trân trọng: sự hỗ trợ không chỉ dành cho cộng đồng người Việt. Người Việt Nam tại Kumamoto cũng mong muốn đóng góp trở lại cho chính địa phương đã cưu mang mình. Một phần nguồn quyên góp được dành để hỗ trợ chính quyền và người dân tỉnh Kumamoto trong quá trình khắc phục hậu quả. Đó là một hành động giản dị nhưng mang nhiều ý nghĩa. Chúng ta đến Nhật Bản để học tập, lao động và xây dựng cuộc sống. Khi vùng đất mình đang sống gặp khó khăn, việc cùng chung tay với người dân địa phương không chỉ là trách nhiệm cộng đồng, mà còn là một lời cảm ơn.

Đoàn công tác Liên hiệp hội người Việt Nam tại Nhật Bản trao Giấy khen tới gần 70 tình nguyện viên đã tích cực hỗ trợ cộng đồng trong khắc phục hậu quả trận động đất tại Kumamoto năm 2026. Ảnh: VUAJ

Buổi chiều, đoàn tiếp tục hành trình đến khu vực Yatsushiro, một trong những nơi chịu rung chấn mạnh của trận động đất. Càng đến gần ga Yatsushiro, những dấu vết của thiên tai càng rõ. Một số ngôi nhà bị hư hỏng nặng, mái ngói rơi xuống, tường nứt hoặc nghiêng. Có những công trình vẫn phải chống tạm bằng gỗ. Những hình ảnh từng thấy qua báo chí giờ xuất hiện ngay trước mắt. Tại đây, chúng tôi gặp chị Trịnh Thị Hậu, đã sống ở Nhật 7 năm và hiện làm công việc trồng cà chua. Chị kể rằng khi động đất xảy ra, đồ đạc trong nhà đổ xuống rất nhanh. Máy giặt, điều hòa và nhiều vật dụng chắn mất cửa chính khiến chị không thể thoát ra theo lối thông thường. Cuối cùng, chị phải chui qua cửa sổ để ra ngoài. Câu chuyện được chị kể khá bình thản, nhưng chỉ cần nhìn căn nhà và hình dung khoảnh khắc mọi thứ cùng rung chuyển, chúng tôi hiểu rằng vài chục giây khi ấy hẳn rất dài.

Do ảnh hưởng bởi trận động đất, một số tòa nhà đổ xuống gây tắc nghẽn dòng chảy tại khu vực trước ga Yatsushiro (Kumamoto). Ảnh: Thiên An

Chiều muộn, khi xe rời Yatsushiro quay lại sân bay, Kumamoto vẫn mang dáng vẻ của một ngày hè bình thường. Những con đường đông xe, cửa hàng sáng đèn và người dân tiếp tục những công việc quen thuộc. Hơn hai tuần sau động đất, nhiều thứ đã trở lại như cũ. Nhưng có những người vẫn chưa có nước sạch, có những căn nhà chưa thể trở về, có những gia đình đang tiếp tục sửa chữa những gì thiên tai để lại. Và cũng có những mất mát sẽ không thể khắc phục bằng thời gian hay tiền bạc. Chuyến đi chỉ kéo dài một ngày, nhưng đủ để chúng tôi hiểu rằng điều đáng nhớ nhất ở Kumamoto sau động đất không phải chỉ là sức tàn phá của thiên nhiên. Đó là cách con người đối xử với nhau khi biến cố xảy ra.

Từ các cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam, Hội Người Việt Nam tại Kumamoto, các doanh nghiệp, tổ chức cộng đồng cho đến những tình nguyện viên bình thường, mỗi người góp một phần nhỏ. Người góp tiền, người góp hàng hóa, người lái xe, người khuân nước, người đi tìm từng địa chỉ còn cần giúp đỡ. Không ai có thể một mình làm được tất cả. Nhưng khi rất nhiều người cùng làm một việc nhỏ, những điều tưởng chừng không thể lại trở nên có thể. Kumamoto hơn hai tuần sau động đất vẫn còn những vết nứt trên tường, trên đường và trong ký ức của những người đã trải qua những giây phút kinh hoàng ấy. Nhưng cũng chính giữa những vết nứt đó, chúng tôi nhìn thấy rõ hơn sự kiên cường và tình người.

Đoàn công tác của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka tới hỗ trợ nhu yếu phẩm cho cộng đồng người Việt Nam tại Kumamoto ngay sau trận động đất. Ảnh: Hội người Việt tại Kumamoto

Giữa một vùng đất vừa trải qua thiên tai, những người Việt Nam đã không đứng ngoài khó khăn của nhau. Họ tìm đến nhau, chia sẻ với nhau và cùng với người dân Nhật Bản từng bước đưa cuộc sống trở lại bình thường. Động đất có thể làm nhiều thứ đổ xuống. Nhưng sau hành trình một ngày ở Kumamoto, điều còn đọng lại trong chúng tôi lại là những thứ đã đứng vững: lòng tốt, trách nhiệm với cộng đồng và tình người trong hoạn nạn.

(Kumamoto, ngày 15 tháng 8 năm 2026)